Hverjir eru valkostirnir í Icesave

Mikil umræða hefur verið um hvort Ísland eigi að samþykkja eða hafna Icesave III samningsdrögunum og í því sambandi hefur verið talað um áhættu Íslendinga í samningnum og svo hvort almenningur eigi að bera kostnað af gjörðum einkaaðila.

Minna hefur farið fyrir umræðu um hverjir séu hinir eiginlegu valkostir Íslendinga og þá hver þeirra sé skástur. Flest erum við væntanlega sammála um að við viljum borga sem minnst en hversu óréttlátt eða leiðinlegt það er þá er sitjum við í þeirri stöðu að Bretar og Hollendingar gera kröfur á okkur um greiðslu og þeir sækja það mál. Spurningin er því í raun hvaða valkostur er líklegastur til að kosta okkur minnst, ekki hvað við viljum eða viljum ekki.

Mér sýnast þeir valkostir sem eru í stöðunni núna vera þessir:

a) ísland samþykkir Icesave III, kostnaður 50 til 200 ma.

b) Ísland hafnar Icesave III

Ef Íslendingar velja b) þá eru það Bretland og Holland (B&H) sem ákveða hvert er næsta skref því það eru þeir sem eru að krefjast greiðslu. Þeir eru að sækja málið og það sem þeir geta gert er:

b1) Gengið til samninga við Íslendinga í fjórða sinn. Sumir hafa talað um tæknilegar breytinga sem breyta áhættu okkar af samningum. Slíkar breytingar eyða ekki áhættunni heldur færa hana af okkur yfir á þá. Raunhæft er að gera ráð fyrir að þeir vilji þá fá eitthvað á móti. Við verðum þó að taka það inn í myndina að með höfnun Icesave III (sem unnin var af fulltrúum allra flokka og erlendum sérfræðingum) þá væri sýnt að Íslenska ríkið hefur ekki raunverulegt samningsumboð. Einnig væri ljóst að fjórði samningurinn yrði ekki samþykktur nema að hann væri ljóslega betri fyrir Íslendinga og þá verri fyrir B&H. Það hafa verið skiptar skoðanir á þingum B&H um hvort semja ætti við Íslendinga yfirleitt, sérstaklega hjá Hollendingum þannig að allt eins líklegt væri að þeir gæfust nú upp á samningaleiðinni. Það var markt við Icesave I og II sem hægt var að halda fram að væri ósanngjarnt af þeirra hálfur en það á ekki eins við um Icesave III og sumir vilja segja þvert á móti.

b2) B&H gætu kært Íslendinga til greiðslu á þeirri forsendu að ríkinu beri að tryggja innstæður. Ólíklegt er að þeir vinni það mál og því ólíklegt að þeir kæri á þeirri forsendu.

b3) B&H gætu kært Íslendinga til greiðslu á forsendu EES samnings um jafnræði innistæðueigenda. Hér er ekki um að ræða kröfu sem byggir á því hvort ríkið eigi að ábyrgjast einkaaðila. Íslenska ríkið tók sjálft þá ákvörðun að tryggja innistæður bankann á Íslandi (að mínu mati var það röng ákvörðun en hún er orðinn hlutur). Með þeirri ákvörðun sinni skapaði ríkið möguleika B&H á að krefjast hins sama fyrir innistæðueigendur í þeirra löndum. Flest bendir til að Íslendingar myndu tapa slíku máli.  Heildarinnlán í Icesave í UK og NL voru um 1000 ma. B&H myndu væntanlega einnig krefjast vaxta og þá væntanlega hærri vaxta en nú hefur verið samið um. Ef Íslendinga ynnu þetta mál þá væri kostnaður okkar um núll en ef það tapast þá gæti kostnaðurinn farið langt yfir þær 200 ma sem virðist almennt talið versta útkoma úr Icesave III.

Mér sýnist því raunhæfir valkostir Íslands því vera a) eða b3) og þá er a) betra. Það að B&H kysu b1) okkur í hag teldi ég vera mikla heppni.

Rót ógildingarinnar

Kosningin var ógild vegna þess að framkvæmdin var ekki í samræmi við lög.

Þegar sjálfur innanríkisráðherra lýsir furðu á því að hæstiréttur skuli hafa dæmt eftir lögum frekar en að sveigja með tilliti til "almannahagsmuna" þá er ég ekki hissa að framkvæmdin hafi verið eins og hún var.

Vandinn var einmitt sá að kjörstjórnin taldi sig ekki þurfa að fara nákvæmlega eftir lögum vegna þess að henni hentaði annað og því fór sem fór. Ögmundur er á sömu skoðun, ekki á að fara eftir lögum ef honum hentar annað, umskrifað sem almannahagsmunir.

Mikið vildi ég að ég þyrfti ekki heldur að fara eftir lögum ef mér hentaði annað. Verst að ég get illa beitt fyrir mig að mínar þarfir séu almannahagsmunir en hver metur svo sem hvað eru almannahagsmunir og hvað ekki.

Ákvörðun Hæstaréttar kom á óvart

Myrkum kvöldum fjölgar

Menn koma þá í staðinn oftar heim í myrkri. Það er svo bara spurning hvort mönnum finnist betra að keyra í eða úr vinnu í birtu. Vilja menn frekar eiga frítímann eftir vinnu í birtu eða morgun tímann þegar þeir eru að koma sér í vinnu/skóla. Þessi breyting yrði einnig til þess að tímamunur milli t.d. Kaupmannahafnar og Reykjavíkur yrðir 3 tímar yfir sumartímann, þ.e. Danir farnir í hádegismat þegar Íslendingar mæta í vinnu kl. 9

 Hvað með að færum klukkuna FRAM um 2 tíma

Ef klukkan væri færð fram um 2 tíma þá myndi fólk koma heim úr vinnu á þeim tíma sólargangs þegar klukkan er núna 3. Það þýddi að menn kæmu heim í birtu allt árið um kring og það væri bjart fram til kl. 8 eða 9 á kvöldin uþb frá mars til október.

 

Vilja seinka klukkunni

Að láta aðra borga

Fróðlegt væri að vita hvernig þessi mismunandi prósent skiptast í aldurshópa.
Kæmi mér ekki á óvart að þeir sem finnst réttlætanlegt að lífeyrissjóðir taki á sig minni ávöxtun séu þeir sem ekki eiga mikið í lífeyrissjóð og öfugt.

43% á móti almennri skuldaniðurfellingu

Lægri vextir en 2003

Þetta eru lægri vextir en þeir sem voru á íbúðalánasjóðslánum þegar ég keypti húsnæði árið 2003. Vextirnir voru þá 5.1%. Hámarkslánsupphæð íbúðalánasjóðs er nú 20 milljónir en var 8 milljónir sem gerir 12,9 á núverandi verðlagi.

Árið 2003 voru bankarnir ekki komnir inn í fasteignamarkaðinn en það var mikil gróska í markaðinum og verð var hækkandi. Nú er markaðurinn stein dauður. Út frá þessum samanburði get ég þó varla séð að sá dauði sé vöxtunum að kenna eða lánsupphæðinni. Það eru önnur atriði sem um er að kenna.

Vextir Íbúðalánasjóðs óbreyttir

Ekki sameina heldur gefa val

Ég tek undir að ýmislegt sé athugavert við núverandi reglur um lífeyrissjóði.

Lausnin er hinsvegar ekki sú að þvinga fram sameiningu þeirra heldur á að gefa launþegum raunverulega möguleika á að velja sér lífeyrissjóði og færa sig til ef þeir verða óánægðir. Alveg eins og menn geta valið sér viðskiptabanka eða frjálsar sparnaðarleiðir.

Þannig myndi vilji sjóðfélaga getað haft áhrif á rekstrarfyrirkomulag og fjárfestingarstefnu sjóðsins. Ef litilir sjóðir reynast óhagkvæmir þá geta sjóðsfélagar fært sig þaðan og til stærri sjóða og sjóðum fækkar eða öfugt ef litlir sjóðir reynast t.d. gefa betri ávöxtun. Einnig gæfir það sjóðfélögum tækifæri til að velja þá sjóði sem hafa fjárfestingarstefnu sem þeir eru sáttir við.

Það ætti heldur ekkert að vera því til fyrirstöðu að launagreiðandi greiði í fleiri en einn lífeyrissjóð og væri í raun skynsamlegt m.t.t. þess að hafa ekki öll eggin í sömu körfunni.

Stór alsherjar sjóður yrði bákn sem sjóðsfélagar gætu lítil áhrif haft á því þeir væru bundnir því að borga í sjóðinn hvað sem þeim finnst. Ákvarðanir um rekstur og fjárfestingar myndu koma ofan frá eða í gegnum pólítík.

Gagnrýnir rekstrarkostnað lífeyrissjóða

ESB semur ekki um kjör

Í þessum samkiptum Össurar og stækkunarstjórans kemur skýrt fram að ESB semur ekki um kjör einstakra þjóða. Með öðrum orðum, aðild að ESB er fastur pakki sem þjóðir annað hvort taka eða taka ekki með þeim ávinningi og skyldum sem honum fylgir.

Það sem hægt er að semja um er ferillinn sem þjóð fer í gegnum við inngönguna. Þar er hægt að semja um aðlögunartíma á ýmsum ákvæðum auk þess hvernig kostnaður ofl. skiptist á milli þjóðarinnar og ESB. Inngöngunni lýkur samt alltaf á sama hátt fyrir alla, þjóðin gengur inn í pakkann í heild.

Það er hvimleitt hvernig stjórnvöld reyna að kasta ryki í augu almennings með því að láta í það skína að verið sé að semja um sérstök kjör þegar í raun er verið að semja um inngönguferlið.

Hin eiginlega spurning sem við Íslendingar ættum að vera að velta fyrir okkur er hvaða ávinningur af ESB aðild  vegur upp það að láta fiskveiðistjórnunina af hendi. Það má vera að slíkur ávinningur sé til staðar en umræðan er ekki um það, fyrst þarf að viðurkenna að aðild fylgir afsal fiskveiðistjórnunnar og að ekki er hægt að semja um neitt annað. Þetta er það sama og Norðmenn fóru í gegnum. Þeir ákváðu að segja nei. Samningur um feril inngöngunnar skiptir engu máli við þetta mat, pakkinn er vel þekktur.

Engar varanlegar undanþágur

Sótt að forsetaembættinu

Ef litið er yfir fréttaflutning Morgunblaðsins og mbl.is upp á síðkastið er nokkuð ljóst að í gangi er ófrægingarherferð. Ritstjóra blaðsins hefur lengi verið í nöp við Ólaf Ragnar. Nú virðist forsetinn eiga formælendur fáa því eftir að hann steig á tærnar á núverandi ríkisstjórn þá er VG og Samfylkingunni einnig orðið í nöp við hann. Síðast þegar Sjálfstæðismenn sóttu að hlutverki forsetans þá vörðu VG embættið og Samflykingin að hluta líka, en nú gera þeir það ekki.

Hvað varðar afstöðu almennings gagnvart embættinu virðast margir rugla saman Ólafi Ragnari og forsetaembættinu. Sjálfur er ég ekki hrifinn af Ólafi en mér finnst hinsvegar pólitiskt gildi embættisins hafa sýnt sig í Icesave málinu því þar virðist Ólafur hafa hitt naglann á höfuðið, viljandi eða óvart.

Það er sérstakt að á sama tíma og fólk gagnrýnir ráðherra valdið í landinu og sú gagnrýni kemur einnig skýrt fram í rannsóknarskýrslunni þá gagnrýnir fólk að forsetinn skuli hafa beitt valdi embættisins gegn ráðherravaldinu.

Nú er ríkisstjórnin komin af stað í þá vinnu að reyna að takmarka vald forsetaembættisins. Þetta ætluðu Sjálfstæðismenn að gera fyrir nokkru með því að ná fram breytingum á stjórnarskrá, nú þegar vinstri menn eru komnir í stjórn vilja þeir gera það sama en ætla að nota siðferðis nálgun á þetta.

Menn verða að gæta þess að láta ekki álit sitt á Ólafi blinda sig um of og láta ráðherraræðið nýta það til að styrkja stöðu sína enn frekar með því að múlbinda forsetaembættið.

Talað er um þörf á aukinni valddreifingu. Valddreifing í íslenskum stjórnmálum felst í að færa vald frá ráðherrum og eitthvert verður það að fara. Við höfum jú þjóðkjörinn forseta þannig að ekki er óeðlilegt að hann hafi völd sem felast í umboði þjóðarinnar.

Dýrkeypt yfirlýsing forsetans

Góð kaup

Þessar 60 til 70 milljónir í kostnað virðast þegar hafa skila um 50 milljörðum í sparnað með betri kjörum Icesave.

Ekki slæm kaup það.

Þriðjungi þegar verið eytt

Þegar lausnin varð málið

Eins og öllum er kunnug þá stóðum við Íslendingar frammi fyrir stóru máli í upphafi síðasta árs. Komast þurfti að samkomulagi við Breta og Hollendinga um greiðslur Icesave innistæðna.

Ríkisstjórnin skipaði þá nefnd og nokkru síðar lagði nefndin fram lausn. Ekki voru þó allir sammála um gæði lausnarinnar fyrir Íslendinga og hafa ráðamenn sem aðrir menn deilt um það síðan.

Nú snúast allar umræður ráðamanna um Lausnina. Sumir eru stuðningsmenn Lausnarinnar og aðrir andstæðingar hennar. Báðir hópar leggja fram rök og rökleysur og gagrýna líka harðlega þá sem mæla gegn þeirra skoðun á Lausninni.

Sameiginlegir hagsmunir í upphaflega málinu hafa vikið og Lausnin er orðin Málið.